Art For Ears, 2021

Naar welke muziek luisteren astronauten eigenlijk als ze in de ruimte zijn? Bij het ontwaken blijken onder andere Frank Sinatra’s ‘Come Fly With Me’ en Elton Johns ‘Rocket Man’ populair, maar zoals uit dit lezenswaardige artikel uit oktober 2020 blijkt, is de muziek waar astronauten van de NASA naar willen luisteren vrij divers. Zelfs ‘Tubthumping’ van Chumbawamba komt voorbij. Als muzikant/componist kun je je ook een voorstelling maken van muziek zoals die zou kunnen klinken in het heelal. Dat is wat de uit België afkomstige Johan Geens doet met zijn project Venja, waarvan nu deel drie van Galactic Underground is verschenen, met de veelzeggende subtitel Music For Astronauts.

Nu gaat het bij dit project niet om nummers die bestaande astronauten willen horen tijdens hun ruimtereis, maar om galactische klanken die bij een reis door het heelal horen of zouden kunnen horen. De huidige generatie astronauten draait rondjes om de aarde. De muziek van Venja duikt dieper de kosmos in. Het vergt wat van de fantasie van de muzikant om tot deze muziek te komen, maar het eindresultaat is zodanig dat het voor de luisteraar niet moeilijk is om de elektronische klanken van dit project te identificeren met de kosmos. Daar is geen geluid, maar als het er was klonk het zo.

Geens maakt de muziek op dit derde deel in de reeks Galactic Underground niet helemaal alleen. In twee stukken werkt hij samen met Rhea en in evenzovele stukken met Michael Brückner. Het zorgt niet voor een zodanige verandering in de klankenwereld die wordt geschapen, dat de flow van het album als geheel verloren gaat. Want het creëren van een flow is iets waar Venja goed in is. De muziek op het album is opgedeeld in negen werken, maar laat zich ook goed beluisteren in een keer van voor naar achter. Op die manier wordt de muzikale ruimtetrip het meest diepgaand ervaren.

De kosmische reis van Venja begint bij een van de manen van Neptunus. ‘The Depths of Triton’ (met Rhea) bevat een veelheid aan mysterieuze synth- en elektronische klanken, opdoemend uit het duister en je meenemend naar de diepste diepten. Venja en Rhea laten donkere lage tonen samenvloeien, als wolken voortbewegend, en daarbovenop worden iele, gedempte of gesmoorde geluiden gelegd. De trage bewegingen suggereren gewichtloosheid. In ‘No Stars Without Darkness’ beweegt de muziek zich in de donkere ruimte tussen de sterren. De vrouwelijke vocalen geven het idee dat langs lichtgevende sterren wordt gemanoeuvreerd, sterren die om hun schoonheid worden bewonderd. Muzikaal betekent dat, dat synthesizers en de zangstem met wonderschone klanken een hoopvolle sfeer creëren. Soms doet de muziek orkestraal aan.

Zijn er beats in de ruimte? Ritmes? Nee, natuurlijk niet, maar wellicht wel in het hoofd van de ruimtereiziger. In ‘Nebula’ wordt een ritmisch patroon neergelegd waar lange klanken langs scheren, onderdoor bewegen en overheen zweven. De nevels en gaswolken die het heelal bevat krijgen een opvallend levendige soundtrack, waarmee wellicht uiting wordt gegeven aan het enerverende schouwspel dat die nevels en gaswolken bieden. Soms lijkt de muziek met ritmisch melodische bewegingen zich richting dance te begeven, maar dat gebeurt niet. ‘Bioluminescence’ ziet op het uitstralen van licht door levende organismen, een fenomeen dat op aarde voorkomt. In de muziek van Venja wordt een kosmische variant gesuggereerd. Het stuk is inderdaad wat lichter van kleur dan de stukken ervoor, wat vooral wordt veroorzaakt door (opnieuw) een ritmisch/melodisch patroon dat voor een constante beweging zorgt. Aan de hand van dit patroon worden nieuwe repeterende motieven gecreëerd, die min of meer met het oorspronkelijke patroon verweven raken.

Rhea is weer te horen op synthesizer in ‘Deep Shift’, dat zwaar leunt op een langzaam motief, klinkend als koorzang maar dan met synths in plaats van zangers. Waar het voorgaande stuk licht in de duisternis bracht, daar wordt hier de duisternis juist opgezocht. Het ruimteschip beweegt zich langzaam voort in de eindeloze diepten van het heelal. Ergens halverwege wordt de koers verlegd, wordt de toonhoogte van het motief verhoogd en lijken zich wat grote obstakels te vormen op de koers van het schip, in de vorm van dreigend opkomende elektronische klanken. ‘Quadrature’ is de stand van een maan of planeet, waarbij de lijn aarde-zon een rechte hoek maakt met de lijn aarde-maan of aarde-planeet. Bij Venja is wordt deze toestand aanvankelijk verklankt met fraai harmoniërende klanken, bewegend langs lange lijnen. Totdat een synthmotief de dominantie overneemt, als een meetkundig instrument dat de positie van de hemellichamen in kaart brengt, maar desondanks een speelse vorm aanneemt. In combinatie met de lange lijnen levert dat – met de ogen dicht – een boeiend schouwspel op.

Michael Brückner is op synths te horen in ‘Black Hole Surfer’, waarin de zwaarte van de zwarte gaten wordt verklankt met diepe tonen en de bewegingen van de astronaut met een vlot ritme worden weergegeven, waarbij zelfs percussieve klanken die klinken als akoestische drums worden ingezet. Het is veruit het meest levendige stuk op het album en er is zelfs op te dansen. Op 13 maart 1997 zouden ufo’s te zien zijn geweest in het luchtruim boven Arizona, met name boven Phoenix. Het fenomeen staat bekend als de ‘Phoenix Lights’. Venja weet ook deze gebeurtenis te vangen in toepasselijke klanken, waarbij je je kunt voorstellen dat je met je hoofd in je nek naar boven staat te staren naar een onverklaarbare manifestatie boven je. De muzikant lijkt daarbij vooral de bewegingen van de door de lucht/ruimte bewegende objecten te verklanken. Doordat hij opnieuw akoestische drums suggereert, wordt je als luisteraar met je voeten op de aarde geplaatst.

De ruimtereis komt ten einde in ‘Final Destination (The 12 Gates)’, waarop Brückner weer van de partij is. Waar onderweg duisternis, hindernissen en onverklaarbare toestanden en gebeurtenissen het pad van de ruimtereiziger kruisten, daar is hij nu op weg naar de plaats van bestemming. De gelaagde muziek klinkt optimistisch, als een goede afloop. Als de laatste klanken hebben geklonken, zijn sinds de eerste klanken een uur en twaalf minuten verstreken. In werkelijkheid. In de klankenwereld van Venja is de reis oneindig veel langer. De muzikant belicht de kosmos vanuit verschillende gezichtspunten en hij lijkt allerminst uitverteld. Opduvel onderneemt deze kosmische luistertrip met een goed gemoed nog een keer en zou dat graag eens in gewichtloze toestand willen doen.

Galactic Underground Volume 3 – Music For Astronauts bandcamp

Venja website