Eigen beheer, 2021

Duszan B is een kwartet uit de Poolse stad Krakau, bestaande uit Krystian Kniaziowski (gitaar), Paweł Gawryłowicz (trompet), Jan Niedziela (basgitaar) en Łukasz Mikołajczyk (drums). In december 2020 verscheen hun eerste ep Improwizacje Zaduszne, het resultaat van een improsessie van één avond, uitgebracht ter nagedachtenis aan Jędrzej Pawłowski en geïnspireerd door het model van vijf stadia van rouw zoals opgesteld door Elisabeth Kübler-Ross: ontkenning. woede, onderhandelen, depressie en acceptatie.

Ook aan het eerste volledige album, getiteld Plantageneti hangt Duszan B een overkoepelend onderwerp. Het gaat hier namelijk om een verhaal over voedsel. Hoe dat verhaal moet worden ingevuld? De band weet het ook niet precies. Het kan gaan over de hongerkloof, voedselschaarste, vechten om voedsel en de strijd om te overleven. Of het is een verhaal over reizen en avonturen van de Plantageneet, of anders een verhaal over de evolutie van het leven op aarde en het verslinden van de planeet door de mensheid. Het is aan de luisteraar om zijn eigen invulling te geven aan waar de muziek om draait.

Bovendien is de muziek van het Poolse viertal ook zonder de hierboven geschetste context genietbaar. Meer dan dat zelfs. Duszan B maakt eigenwijze muziek die zowel door jazz en als rock beïnvloed is. Op grote delen van het album klinkt de band broeierig en is sprake van ingehouden spanning. Er is een vleugje elektrische Miles Davis waar te nemen, een toefje Erik Truffaz, een beetje Supersilent, behoorlijk wat ambient-texturen en avant-gardistische trekjes, een snufje krautrock en post-rock, een aardige portie jazzrock en in iets minder mate psychedelische rock. Nergens is echter sprake van een een-op-een invloed; alles is verwerkt – in de juiste proporties – in de eigen geïmproviseerde muziek.

Duszan B is een elektrische band, wat bij de eerste ijle gitaartonen van het titelstuk te horen is. De trompet is met een flinke galm omgeven. De klankwolken van de gitaar en lange tonen van de trompet worden met vrij spel van bas en drums verrijkt, waarbij met name de ruwe toon van de basgitaar opvalt. Totdat ergens halverwege Niedziela een repeterend patroon speelt, Mikołajczyk op zijn cimbalen een vastere ritmiek aanbrengt, Kniaziowski pingelt op zijn gitaar en Gawryłowicz een koele melodie laat horen, even later gevolgd door Kniaziowski. Van spannende ambient is de koers verlegd naar coole jazzrock waarin de broeierige sfeer is blijven hangen.

‘Twoje wodopoje’ (‘Uw waterpoelen’) kent een psychedelische invloed, gecombineerd met freejazzbewegingen in met name de drums, maar ook in de bas. Met de trompet en gitaar erbij ontstaat een beweging richting noisy terrein, maar dit kwartet heeft steeds alles onder controle en blijft weg van harde noise. ‘Wszystkożerne’ (‘Omnivoor’) opent experimenteel, waarbij de muzikanten fragmentarisch spelen. De gitaar van Kniaziowki heeft nu een rockgeluid, waardoor de muziek, zodra die op gang is getrokken, wat steviger klinkt, wat ook te danken is aan de ruwe bassound. Toch ligt bij Duszan B de focus nooit helemaal op rock, daarvoor is het spel te speels, te vrij en te tegendraads. De uitdaging ligt in het uittesten van de muzikale mogelijkheden zonder in een obligaat ritme of groove te vervallen of te blijven hangen.

Een ijle atmosfeer kenmerkt ‘Śnieżne zaspy'(‘Sneeuw drijft’), waarin lange klanken domineren en het blazen van lucht een koude wind suggereert. Onder de lange klanken zit de beweging in Niedziela’s bas en Mikołajczyks drums. Uiteindelijk wordt een puls hoorbaar waar bovenop voorzichtige klanken zich roeren. Hoge basklanken zijn de dominante factor. Daarna volgt verrassenderwijs een flinke rock-riff van Kniaziowski in ‘Saturday Foodtrucks & Sunday zombieZ’. Die riff wordt alsmaar herhaald, maar waar je een flinke rockinjectie van bas en drums zou verwachten, wordt de riff juist flink ontregeld met vrij spel. De gitaar beweegt als een overvliegende object over de muziek heen. Gawryłowicz’s trompetgeluid wordt met de nodige effecten vervormd. Een nieuwe riff en stevig drumspel verhogen de intensiteit, maar waar je een flinke apotheose zou verwachten neemt het kwartet gas terug. Het geluid wordt transparanter, de trompet speelt een gevoelvolle melodie en bas en drums zorgen voor een doorlopend ritme. Vervolgens gaat de voet nog verder van het gaspedaal. Het tempo wordt verlaagd en het spel wordt ingetogener. Duszan B bewandelt een omgekeerde weg, de muziek niet opbouwend maar afbouwend.

In afsluiter ‘Dramat psychologiczny’ (‘Psychologisch drama’) wordt de muziek aanvankelijk uitgekleed en teruggebracht tot zijn essentie. Een mooi motief van de bas, subtiele tikkken op de bekkens en een ingetogen gitaar vormen de ideale ondergrond voor het gevoelvolle trompetspel van Gawryłowicz. In het tweede gedeelte gaat het tempo omhoog en wordt de solospot gericht op Kniaziowski’s gitaar, die zijn gloedvolle spel legt bovenop de sublieme ritmesectie. Het is een fraai einde van een album waarop heel veel gebeurt, verwachtingen worden gelogenstraft en de muziek in alle diversiteit en kleurschakeringen ook een eigen gezicht heeft.

Plantageneti bandcamp