Eigen beheer, 2020

Is het nu Ryoko Ono of Ono Ryoko? De Japanse altsaxofoniste gebruikt de twee varianten door elkaar, waarbij zij – zo lijkt het – de oosterse volgorde hanteert wanneer zij speelt met Aziatische muzikanten en de westerse volgorde wanneer zij met Europese of Amerikaanse muzikanten improviseert. Het doet er niet zoveel toe, zolang maar duidelijk is om wie het gaat en de muziek op zijn minst interessant blijft. Opduvel houdt het als westerling op Ryoko Ono en gebruikt dus Ono als achternaam, behalve als het om de titel van de release gaat, want die wordt letterlijk overgenomen.

De New Duo Series betreft een serie digitale releases die door de saxofoniste is gestart in 2016. In elk deel musiceert Ono met een andere muzikant. Inmiddels zijn – inclusief de hieronder te bespreken uitgaven – 22 delen uitgebracht. Daarop zijn muzikanten van verschillend pluimage te horen op bijvoorbeeld drums, piano, vocalen, gitaar en elektronica. Het zijn stuk voor stuk uitdagende releases waarop de improvisaties verrassend kunnen uitpakken.

Pandu / Ono Ryoko (New Duo Series 020)

Deel 20 van de New Duo Series bevat de meest noisy geïmproviseerde muziek uit de hele serie tot nu toe. Dat wil wat zeggen, want Ono deinst er niet voor terug om zonder rem luid gierend en gillend uit de hoek te komen, haar mede-improvisator meeslepend in muziek die een ongekende razernij in zich draagt. Op elk tot nu toe verschenen deel waarin noise een factor van belang was, was er echter ook ruimte voor nuance, voor meer bedachtzame frasen.

Het ligt anders bij de samenwerking met de Indonesische harsh-noise artiest Pandu, die onder de namen Bergegas Mati en Kawaii Death Gurll al de nodige bakken herrie op de wereld heeft losgelaten. Samen met Ono voegt Pandu daar nu het stuk ‘Murmur’ aan toe, een bijna 21 minuten durende intense noise-trip waarin beide muzikanten hun ei kwijt kunnen en op het scherpst van de snede musiceren.

In dit geval betekent dat: felle en bijtende noise neerleggen en de intensiteit nergens laten vieren. Vanaf de eerste scherpe en gierende tonen van Ono wordt duidelijk dat je als luisteraar de veiligheidsgordel maar beter vast kunt maken, want het kabaal komt uit alle hoeken en gaten op je af. Ono toont zich van haar meest snerpende en stekelige kant, daarbij op de relatief lichte sax een enorme agressiviteit tentoonspreidend. Haar sax-aanvallen worden omringd, of beter gezegd: versterkt door de elektronische noise van Pandu.

Laatstgenoemde toont zich echter geen begeleider van het saxspel van Ono, maar biedt gewelddadig tegenwicht. Uit het scala aan mogelijkheden dat Pandu heeft, worden weliswaar veelzijdige maar vooral de meest noisy en venijnige klanken gepresenteerd op een even aanvallende en driftige manier als waarop de saxofoniste haar instrument benadert. Als luisteraar wordt je strak in je stoel gedrukt, als bevindt je je in een duizelingwekkende achtbaan, en het tweetal zorgt ervoor dat je de volle improvisatie lang niet uit die houding kunt ontsnappen. Je wilt niet anders in deze grandioze noise-exercitie.

Fujkikake Masataka / Ono Ryoko (New Duo Series 021)

Op New Duo Series 021 gaat Ono de samenwerking aan met de in Tokyo wonende drummer Fujikake Masataka. Deze Japanner heeft een hele staat van dienst. Zo speelde hij met gitarist Keiji Haino en zat hij een periode in de legendarische noiserockband Zeni Geva. Daarnaast was hij ook te vinden in onder meer #9, Alien’s Social Dance Party, 13oz, Mandog en het Shibusashirazu Orchestra. Masataka is overigens niet alleen drummer, want hij is ook met elektronica in de weer.

Hoewel ook dit duo bestaat uit muzikanten die niet vies zijn van een portie noise, is er een groot verschil tussen de muziek van Ono en Masataka en die van Ono en Pandu. Dat komt op de eerste plaats doordat Masataka een open sound creëert, waar Pandu voor een vol en dik geluid kiest. Ono is de kameleon die haar spel aanpast aan dat van degene met wie zij samen improviseert. Des te knapper is het dat zij toch haar eigen stempel op elke release in deze serie drukt.

Dat komt niet in de laatste plaats doordat het saxgeluid van de Japanse ook in een iets minder intense omgeving zijn scherpte behoudt. Dat valt bijvoorbeeld goed te horen in het eerste stuk op deze uitgave, ‘FODUO#1′, waarin Masataka een wat loom ritme creëert, waar Ono naar hartenlust over kan improviseren en dat doet met gevoel voor melodie en dynamiek en met een scherp timbre. Masataka’s toms en basdrum rollen en tollen soms, al dan niet ondersteund door elektronica. De drummer durft echter ook ‘kaal’ te spelen, ruimte te laten voor het saxspel van Ono, waar hoorbaar een galm op zit.

Hoewel de muziek van Masataka en Ono geïmproviseerd is, klinkt die niet altijd zo. Masataka creëert met drums en elektronica, die hij subtiel en met gevoel voor ritme inzet, regelmatig een groove, waardoor de muziek een vaste structuur heeft waarop geïmproviseerd kan worden. Uiteraard kan ook de groove van vorm veranderen, maar die biedt wel houvast, ook voor de luisteraar. De muziek krijgt er bovendien een rockaspect door en dat zorgt voor een instemmend meeknikkend hoofd in ‘FODUO#2, #4 en #5’. Dat Ono zich ook in dit idioom thuis voelt mag al bijna geen verrassing meer heten.

Het drumspel is vaak zwaar aangezet (het sterkst in ‘FODUO#3’) terwijl de elektronica fijngevoelige trekjes vertoont, het ritme versterkt of juist alleen kleur aanbrengt. En altijd is er die onontkoombare altsax die stoïcijns doorgaat, soepel de bewegingen van de improvisatie aanvoelt en lyrische elementen met lawaaiige uithalen combineert. Het geheel werkt verslavend en het is daarom jammer dat deze uitgave slechts 21 minuten duurt. Maar beter honger naar meer dan voortijdige verzadiging.

Casimir Liberski / Ryoko Ono (New Duo Series 022)

Casimir Liberski is een Belgische pianist die, getuige zijn laatste album Cosmic Liberty een broertje dood heeft aan genreconventies en zijn muzikale interesses incorporeert in zijn eigen muziek. Net als Masataka is ook hij een muzikant die zijn spel met het gebruik van elektronica ondersteunt. New Duo Series 022 neemt iets langer in beslag dan nummer 020 en 021, maar klokt nog steeds onder een half uur.

In dat kleine half uur spelen Liberski en Ono twee lange improvisaties. ‘Musiq Fluxible’ is een bedrijvig stuk waarin de pianist en de saxofoniste om elkaar heen bewegen, door elkaar heen spelen en hun spel aan elkaar aanpassen zonder concessies te doen aan de eigen identiteit. Het regent noten, zowel van Liberski als van Ono, waarbij beiden melodieus in de weer zijn, motieven nooit lang worden aangehouden en ritmisch al even variabel wordt geopereerd. Het is bijna een balletdans waarin de twee performers elkaar afstoten en aantrekken, dat laatste omdat zij simpelweg niet zonder elkaar kunnen. Het is mooi om in het spel van Ono zo nu en dan een romantische inslag te kunnen bespeuren.

Dat laatste gaat ook op voor ‘Love Moka’, dat een stuk rustiger begint en waarin Ono haar lyrische kwaliteiten laat horen, al klinkt haar hang naar experimenteler terrein er gaandeweg voorzichtig in door. Liberski beperkt zich tot spaarzaam spel met af en toe een sprankeling tussendoor. De muziek roept nu geen associatie met dans op maar met een innig samenzijn of in ieder geval een verlangen daarnaar. Zoetsappigheid wordt echter voorkomen en het is niet een muzikaal pad zonder tegenstrubbelingen. De emotie ligt aan de oppervlakte, waarbij ook melancholie doorklinkt in de muziek. De echte tegenslag komt na circa tien minuten, als Liberski zijn elektronica inschakelt en een dreigende ondertoon ontstaat die de liefdevolle klanken naar de achtergrond drukt.

De muziek van Liberski en Ono vormt een groot contrast met die van de andere hierboven besproken duo’s. Het is een verrassende samenwerking die goed uitpakt, zowel in het bedrijvige eerste stuk als in de lange tijd bedachtzamere tweede improvisatie. Dat Ono een veelzijdig muzikant is, heeft zij al uit en te na bewezen. Ze bewijst het hier nogmaals. Laat de New Duo Series nog maar lang voortbestaan.

Pandu / Ono Ryoko bandcamp

Fujikake Masataka / Ono Ryoko bandcamp

Casimir Liberski / Ryoko Ono bandcamp

Ryoko Ono website

Casimir Liberski website