Umland, 2020

The Dorf is een in 2006 opgericht, 25-koppig orkest dat zijn thuisbasis heeft in Dortmund. Je zou het orkest kunnen zien als een dorp, waarin de bewoners onderlinge verbanden aangaan, sommigen na verloop van tijd het dorp verlaten waar anderen juist inwoner worden. Op die manier ontstaat binnen de populatie dynamiek, beïnvloeden de inwoners elkaar. Het woord ‘orkest’ is misschien niet helemaal op zijn plaats. Zelf noemt The Dorf zich een ‘sound collective’. Duidelijk is in ieder geval dat het om een collectief gaat dat zo zijn eigen muzikale opvattingen heeft.

Bandleider, componist en dirigent is Jan Klare. In het geluidscollectief is plaats voor violen, cello, trompetten, trombones, saxofoons, gitaren, bas en drums, maar ook voor minder voor de hand liggende instrumenten als theremin, synths, computer en elektronica. De muziek van Klare richt zich op de samenklank van het geheel, waarbij ook (woordloze) zang een instrument is. Er zijn geen eruit springende solisten en geen van de instrumenten klinkt opvallend boven het geheel uit. De muziek is ook niet strakgetrokken, in die zin dat de muziek juist ruimte laat, ademt en niet te mathematisch wordt benaderd.

Op hun nieuwe cd wagen de musici van The Dorf zich aan ‘Baobab’ van Phill Niblock. Het is een werk dat de componist in 2011 schreef voor orkest, waarbij de bij Amerikaan gewoonlijke microtonale intervallen en de boventonenpatronen door akoestische instrumenten worden gespeeld. The Dorf speelde het werk tijdens een concert in oktober 2019 en daarvoor is het collectief uitgebreid tot 35 personen. Die grote bezetting speelt het werk in dubbele lengte. ‘Baobab’ duurt bij The Dorf dus 46 in plaats van 23 minuten.

Het basisprincipe van The Dorf (nadruk op de samenklank, geen instrumenten die uitdrukkelijk boven het geheel uit klinken) is goed te rijmen met wat Phill Niblock met zijn composities bewerkstelligt: lange, dichtbevolkte drones waarin minuscule veranderingen plaatsvinden, bijna zonder dat je het in de gaten hebt. De ontwikkeling verloopt traag en onopvallend, pas na verloop van tijd merk je dat de klankkleur is veranderd.

De keuze van The Dorf om de speelduur van het stuk te verlengen, zal ingegeven zijn door het idee dat op die manier het hypnotiserende effect van de muziek nog beter tot zijn recht komt. Of dat zo is, mag ieder voor zichzelf uitmaken, maar de versie van de Duitsers duurt in ieder geval niet te lang. Je blijft luisteren naar de klanken, waarbij je zo nu en dan (groepen van) instrumenten naar voren hoort komen. Dat gebeurt soms feitelijk (zelfs de accordeon van Anja Kreysing komt herkenbaar naar voren), zonder dat het de collectieve drone verstoort, maar het is vaak ook de perceptie van de luisteraar die dat bewerkstelligt. De focus blijft echter liggen op de samenklank, die onontkoombaar is en diepe indruk maakt.

Tijdens hetzelfde concert in Dortmund speelde The Dorf ook drie werken van de hand van Jan Klare, waarin de geest van Niblock overigens wel rondwaart. Het zijn ook lineaire composities, maar met volop gelegenheid voor improvisaties door de muzikanten. Wat direct opvalt is dat de composities van Klare expressiever en dynamischer van aard zijn dan Niblocks werk, met repeterende patronen en regelmatige wisselingen van timbre. In ‘Rich’ mogen elektronica en theremin verstorend werk doen en ook de vrouwenstemmen en het slagwerk treden voor het voetlicht. Daar wordt, in tegenstelling tot het werk van Niblock, ruimte voor geschapen en die wordt ten volle benut. Fraai is hoe een paar minuten voor het einde van het stuk de intensiteit even een boost krijgt.

Het gaat er nerveuzer en rumoeriger aan toe in ‘F-Lan’. Het ritme is onregelmatig en hoekig en in het spel van de muzikanten wordt een vrije vorm gehanteerd. Het is moeilijk om te achterhalen wat compositie is en wat improvisatie. De individuele stemmen zijn als zodanig te onderscheiden, maar toch is het uiteindelijk het collectief waar het om draait, al wordt losjes met dat begrip omgegaan. In de laatste paar minuten verandert de klankkleur en wordt de hectische ritmiek losgelaten.

Een repeterend patroon waarop wordt gevarieerd, vormt de basis voor sluitstuk ‘Split’. Over dat ritmisch aantrekkelijke patroon vinden soms chaotische taferelen plaats, alsof individuele instrumenten een poging doen aan de dwangmatige muziek te ontsnappen. Op een of andere manier wordt de boel toch bij elkaar gehouden, al dreigt het basispatroon soms onder de last te bezwijken. Het levert een spannend en enerverend stuk op.

Zo is The Dorf in zijn eigen werken (onder de noemer Echoes verzameld op het tweede schijfje van de dubbel-cd) steeds verder weggeraakt van Niblocks muzikale opvattingen, in die zin dat de muziek steeds vrijer wordt. Die ontwikkeling is niet storend. Integendeel: er is sprake van een toenemende spanning die je als luisteraar in de greep houdt. The Dorf overtuigt in de eigen werken evenzeer als in de uitvoering van Niblocks werk.

The Dorf / Phill Niblock bandcamp

The Dorf website (check het statement over streaming platforms)